Được biết đến là con đập lớn nhất thế giới, nhưng xung quanh đập Tam Hiệp có những điều mà không phải ai cũng biết. Dưới đây là một số bí mật khiến bạn phải ngỡ ngàng.

1. Người đưa ra ý tưởng đầu tiên xây đập Tam Hiệp

Ảnh: Britannica.

Ảnh: Britannica.

Đầu năm 1919, lãnh tụ của Cách mạng Tân Hợi (1911) Tôn Trung Sơn là gười đầu tiên đưa ra ý tưởng xây dựng đập Tam Hiệp.

Ý tưởng của ông khi xây dựng đập không chỉ để giúp kiểm soát lũ trên sông Dương Tử và phát điện mà còn thể hiện sức mạnh mới của Trung Quốc. Tuy nhiên, do các yếu tố về hoàn cảnh và điều kiện về chính trị, kinh tế không thuận lợi nên ý tưởng này đã bị gác lại.

2. Quy mô khổng lồ

Đập Tam Hiệp có quy mô khổng lồ được làm từ bêtông và thép, với chiều dài 2.355m và đỉnh đập cao 185m trên mực nước biển. 

Để tạo nên một con đập kiên cố vững chắc, công trình đã sử dụng 27,2 triệu mét khối bêtông chủ yếu ở phần thành đập (Phần thành đập có chiều cao 181m so với nền đá), 463.000 tấn thép (đủ xây 63 tháp Eiffel) và đào 102,6 triệu mét khối đất. 

Theo National Geographic, để phá hủy đê ngăn nước Tam Hiệp cuối cùng - một cấu trúc tạm để công nhân hoàn thành bức tường chính khổng lồ của đập Tam Hiệp, các chuyên gia cũng đã phải dùng đến khoảng 200 tấn thuốc nổ.

3. Bị trì hoãn ngay từ khi bắt đầu

Dự án đập Tam Hiệp liên tục gây ra tranh cãi. Sau gần 40 năm bị trì hoãn, đến năm 1992, Thủ tướng Trung Quốc Lý Bằng mới thuyết phục được Quốc hội Trung Quốc thông qua dự án, nhưng cũng có đến gần 1/3 đại biểu phản đối hoặc không bỏ phiếu.

Dự án ban đầu dự kiến hoàn thành vào năm 2008, tuy nhiên nó đã bị chậm lại và thậm chí đình trệ, gây hại nhiều hơn lợi cho người dân địa phương. Sở dĩ xảy ra tình trạng này vì các chi phí tăng vọt, quan ngại về môi trường, tham nhũng, các vấn đề tái định cư. 

4. Tác động môi trường tiêu cực

Ảnh: Britannica.

Ảnh: Britannica.

Quanh khu vực Tam Hiệp có khoảng 6.400 loài thực vật, 3.400 loài côn trùng, 300 loài cá và hơn 500 loài động vật có xương sống trên cạn sinh sống. Việc xây dựng đập tại đây không chỉ ảnh hưởng đến các loài này mà còn cả môi trường sống của chúng.

Không những thế, việc xói mòn hồ chứa đã gây ra lở đất và thậm chí đe dọa một trong những nghành ngư nghiệp lớn nhất thế giới. Con đập quá lớn đến nỗi nó đã tạo ra một vi khí hậu đe dọa hệ sinh thái của khu vực.

5. Ba mục đích chính

Tuy đập Tam Hiệp có gây ra nhiều tranh cãi vì những tác động tiêu cực đến môi trường, nhưng cũng không thể phủ nhận một số lợi ích tích cực của đập.

Đập Tam Hiệp được thiết kế để phục vụ 3 mục đích chính là kiểm soát lũ ở Trung Quốc, sản xuất thủy điện và cải thiện giao thông. Tuy nhiên, theo Probe International, đập Tam Hiệp sẽ dần mất đi chức năng ngăn chặn lũ lụt do hệ sinh thái rừng trong lưu vực sông bị mất đi, đồng thời là do con đập đã giữ lại khoảng 530 triệu tấn bùn/năm khiến thể tích hồ bị giảm đi đáng kể.

6. Ô nhiễm nguồn nước

Một trong những tranh cãi lớn nhất xung quanh đập Tam Hiệp là mức độ thiệt hại mà con đập gây ra cho môi trường.

Theo ước tính khoảng 70% nước ngọt Trung Quốc bị ô nhiễm và chính con đập có thể làm cho tình trạng này tệ hơn. Được biết, đập Tam Hiệp nằm bên trên các cơ sở xử lý chất thải cũ và cơ sở khai thác mỏ. Chưa kể, 1 tỉ lít nước thải thô được lắng đọng ở sông Dương Tử mỗi năm.

7. Di cư ồ ạt

Để xây dựng con đập này, khoảng 1,2 triệu người đã buộc phải di dời và tìm nhà mới. Bên cạnh đó còn có rất nhiều kiến trúc và văn hóa cũng bị ngập sâu trong hồ chứa nước đập Tam Hiệp. Trong số các di tích này, đáng chú ý nhất là di tích của nhóm người cổ sống trong khu vực này khoảng 4.000 năm trước.

8. Làm chậm nhịp quay của Trái Đất

Ảnh: Shanghaiist

Ảnh: Shanghaiist

Sau khi hoàn thành đập Tam Hiệp là đập thủy điện lớn nhất thế giới về công suất. Khi mực nước đạt mức ca nhất, tổng diện tích đất bị ngập là 632 km2. Hồ chứa nước có sức chứa khoảng 39,3 km3 và lượng nước sẽ có khối lượng lên tới 42 tỷ tấn.

Do hiện tượng mô-men quán tính, sự di chuyển của một khối lượng nước lớn như vậy sẽ tác động đến chuyển động quay của Trái Đất. Sự dịch chuyển của khối lượng có kích thước đó ảnh hưởng đến trái đất, làm tăng độ dài của một ngày thêm 0,06 micro giây.

9. Giảm 50% phù sa của đồng bằng

Các nhà môi trường cảnh báo, đập Tam Hiệp làm giảm dòng chảy phù sa của sông Dương Tử cũng như tác động nghiêm trọng tới hệ sinh thái ven sông và ven biển.

10. Tốn kém

Chi phí xây dựng con đập này cũng khiến nhiều người choáng váng. Các báo cáo chính thức cho biết, 25 tỷ USD chính là ngân sách xây dựng đập Tam Hiệp. Thế nhưng trên thực tế, nhiều nhà quan sát cho rằng, chi phí thực tế có thể cao hơn rất nhiều so với con số đã công bố. Con số ước tính được cho là rơi vào khoảng 75 tỷ USD.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết, hơn 100 công nhân đã chết trong suốt quá trình xây dựng con đập khổng lồ. 

11. Hàng thập kỷ để trở thành hiện thực

Ảnh: Pinterest

Ảnh: Pinterest

Sau đề xuất ý tưởng đầu tiên của Tôn Trung Sơn vào năm 1919, đến tận năm 1944-1946 vấn đề này mới được đưa ra thảo luận lại.

Có nhiều nỗ lực để xây dựng con đập vào những năm 1950 và 1970, nhưng bất ổn xã hội luôn buộc dự án phải hoãn lại.

Phải đến ngày 14/12/1994, đập Tam Hiệp mới chính thức được khởi công và vận hành vào năm 2009. 

12. Nguy cơ vỡ đập do lỗ hổng cấu trúc

Một trong những vấn đề gây tranh cãi khi xây dựng đập Tam Hiệp chính là lỗ hổng cấu trúc ngay từ lần đầu tiên được đề xuất xây dựng.

Theo chuyên gia thủy văn, ông Wang Weiluo đã mạnh dạn cảnh báo rằng đập Tam Hiệp thật ra không ổn định như người ta tưởng và có thể vỡ bất cứ lúc nào. Những vết nứt và chất lượng bêtông không đảm bảo được phát hiện trong lúc công trình đang xây dựng là mối lo hàng đầu, ông Wang cho biết.

Tương tự, kỹ sư khai thác tài nguyên khoáng sản Tứ Xuyên, kỹ sư cao cấp Fan Xiao đã viết rất nhiều về các vấn đề của con đập. Năm 2004, ông đã xử lý vấn đề về lở đất và động đất do hồ chứa. Vào năm 2016, ông Fan đã viết một bài báo nghi ngờ về khả năng thực sự của đập Tam Hiệp trong việc giảm thiểu lũ lụt.

Gần đây nhất, mùa hè năm 2019, ảnh vệ tinh ghi nhận thân đập Tam Hiệp có vẻ như bị lõm vào do sức ép của nước, nỗi lo vỡ đập lại ám ảnh và đe dọa hàng triệu sinh mạng con người sống gần khu vực này.

13. Thuỷ điện khổng lồ

Để tạo ra điện, dự án thủy điện cần cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Đập Tam Hiệp cung cấp điện cho hàng triệu người bằng 34 máy phát điện khổng lồ, tương đương với một nhà máy điện sử dụng 25 triệu tấn dầu thô hoặc 50 triệu tấn than.