Theo các chuyên gia y tế hàng đầu thế giới thì virus SAR-CoV-2 không chỉ đơn giản làm tổn thương phổi mà nguy hiểm hơn là biến chứng rối loạn chức năng não, gây tử vong nhanh chóng. Đây hiện vẫn đang là một bí ẩn khiến các nhà nghiên cứu đau đầu.

Dịch Covid-19 bùng lên ở Trung Quốc từ tháng 12/2019. Trong hơn nửa năm qua, dịch đã lan tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam. Tính đến 3/8/2020, trên thế giới đã có 18.234.936 ca mắc với 692.794 người tử vong.

Tại Việt Nam, sau hơn 100 ngày không có ca mắc SAR-CoV-2 thì Covid-19 đã quay trở lại khi phát hiện 1 bệnh nhân tại Đà Nẵng vào ngày 25/7. Ngay sau đó là liên tiếp các ca mắc được công bố. Tính đến nay, Việt Nam đã có 621 ca mắc và 6 người đã tử vong. 

70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đang ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 tăng. Ảnh: AP.

70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đang ghi nhận số ca nhiễm Covid-19 tăng. Ảnh: AP.

Theo thông tin từ các chuyên gia, đa số các ca tử vong trên thế giới và Việt Nam đều là do virus SARS-CoV-2 gây tổn thương phổi, suy hô hấp. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều nghiên cứu từ các bệnh nhân nhiễm Covid-19 cho thấy virus nCoV tác động lên hệ thần kinh của con người. Đây đang là một bí ẩn lớn đối với các nhà nghiên cứu.

Nhiều nghiên cứu cho thấy Covid-19 phá hủy phổi của bệnh nhân

Ở giai đoạn 1 của dịch Covid-19, khi Trung Quốc là điểm nóng của cả thế giới, các dữ liệu nghiên cứu cho thấy, biến chứng nguy hiểm và phổ biến nhất ở các bệnh nhân nhiễm bệnh là viêm phổi. Phổi là môi trường yêu thích nhất của virus SARS-CoV-2. GS Matthew B.Frieman, một chuyên gia về virus của ĐH Maryland (Mỹ) cho biết, nCoV cũng tấn công vào phổi qua 3 giai đoạn như SARS.

Những ngày đầu mới nhiễm, virus tấn công dồn dập tế bào phổi, chủ yếu là lớp tế bào bảo vệ lông mao, sau đó làm bong tróc lớp bảo vệ này. Khi mất đi lớp bảo vệ, đường hô hấp sẽ bị chất bẩn, dịch lỏng và virus tràn ngập. Cách thức tấn công này khiến nhiều bệnh nhân Covid-19 bị viêm cả 2 lá phổi.

Virus SARS-CoV-2 phá hủy phổi của bệnh nhân. Ảnh minh họa.

Virus SARS-CoV-2 phá hủy phổi của bệnh nhân. Ảnh minh họa.

Sau giai đoạn 1, nếu hệ miễn dịch bệnh nhân đủ khỏe, sẽ hồi phục. Trường hợp cơ thể bệnh nhân miễn dịch quá mức, tấn công cả tế bào lành sẽ khiến tình trạng thêm xấu đi. Bệnh nhân 91 tại nước ta gặp tình trạng này.

Khi sang giai đoạn 3, tổn thương phổi nặng sẽ tiếp tục lan rộng dẫn tới suy hô hấp cấp tính (thở nhanh, khó thở, tím tái…). Trong trường hợp bệnh nhân có hồi phục, phổi sẽ bị tổn thương không thể phục hồi.

Thống kê 113 trường hợp Covid-19 tử vong tại BV Đồng Tế, Trung Quốc cho thấy, 100% bệnh nhân tử vong bị biến chứng suy hô hấp cấp tính và nhiễm trùng.

Bên cạnh đó, virus SARS-CoV-2 không chỉ "thích" phổi mà còn tấn công hàng loạt nội tạng. Mắc Covid-19, bệnh nhân bị tổn thương tim, suy gan, thận, virus tấn công các mạch máu dẫn đến tình trạng suy đa tạng, đột quỵ khiến bệnh nhân tử vong. 

Theo kết luận của các nhà khoa học từ Đại học California ở San-Francisco, hệ thống miễn dịch ảnh hưởng tiêu cực đến phổi của người bệnh. Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng cơ thể cố gắng chống lại virus trong vòng vài phút sau khi bị nhiễm bệnh. Vào ngày thứ 11 của bệnh, bệnh nhân thường bị viêm phổi nặng, được gọi là hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS). "Phổi bệnh nhân bị phá hủy không chỉ do virus mà còn vì cuộc chiến đấu của hệ miễn dịch", giáo sư Max Krummel cho biết.

Trước tiên, virus xâm nhập vào thụ thể ACE2 trên các tế bào trong mũi hoặc cổ họng. Nhưng những thụ thể này cũng lấp đầy tim, ruột và các cơ quan khác của một người. Các nhà khoa học cho rằng các hormone giới tính nam như testosterone có thể làm tăng số lượng thụ thể ACE2 mà tế bào sản xuất, điều này có thể giúp lý giải nguyên nhân vì sao SARS-CoV-2 gây hại cho nam giới nhiều hơn nữ giới. Càng ít thụ thể ACE2, nguy cơ nhiễm bệnh càng thấp - đây là một trong những giả thuyết hiện đang được đưa ra.

Virus SARS-CoV-2 tấn công tất cả các bộ phận của con người.

Virus SARS-CoV-2 tấn công tất cả các bộ phận của con người.

Mặc dù SARS-CoV-2 ít gây chết người hơn virus SARS-CoV trước kia xuất hiện vào năm 2002, nhưng nó lại sinh sôi nhanh hơn. Ngoài ra, không giống như bệnh viêm đường hô hấp cấp chủ yếu chỉ ảnh hưởng đến phổi, virus corona chủng mới mới sinh sôi trên toàn hộ hệ hô hấp, khiến nó rất dễ lây lan.

Virus nCoV tấn công não bộ và dây thần kinh

Mặc dù các triệu chứng và biểu hiện của đa phần các bệnh nhân tử vong do Covid-19 đều là do bị ảnh hưởng phổi nặng, suy hô hấp cấp nhưng cũng đã có nghiên cứu virus SAR-CoV-2 tấn công não bộ và dây thần kinh. Một nghiên cứu của Anh công bố ngày 8/7 đã nêu lên những tổn thương đến não bộ mà Covid-19 có thể gây ra.

Người phụ nữ vừa ra viện sau khi đã được điều trị các triệu chứng Covid-19, như sốt dai dẳng, ho, hay các vấn đề về hô hấp. Nhưng một ngày sau, người phụ nữ Anh 55 tuổi đó bắt đầu bị ảo giác, luôn nhìn thấy khỉ và sư tử ở trong nhà mình. Hơn nữa, người đàn bà tuổi ngũ tuần này còn có cảm giác bị hành hạ, bức bối, cứ liên tục cởi ra, mặc vào chiếc áo khoác.

Người phụ nữ đó nằm trong số 43 bệnh nhân bị mắc Covid-19 nặng có biến chứng thần kinh, đang được các nhà khoa học Anh nghiên cứu. Kết luận nghiên cứu của họ, công bố hôm 8/7 trên tạp chí khoa học Brain, củng cố niềm tin của giới khoa học cho rằng virus SAR-CoV-2 không chỉ tấn công vào đường hô hấp, mà còn có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng khác, đặc biệt ở não bộ.

"Phải đợi đến khi virus di trú từ Trung Quốc đến châu Âu thì các nhà khoa học mới bắt đầu báo động về các tác động thần kinh của nó", Pierre-Marie Lledo - giám đốc bộ phận nghiên cứu thần kinh của Viện Pasteur trả lời phỏng vấn của đài truyền hình Pháp France 24 cho biết. Mất vị giác và khứu giác là trong số các dấu hiệu đầu tiên của bệnh Covid-19 và cũng là khía cạnh chưa được biết đến của đại dịch.

"Nghiên cứu này cho phép làm rõ hơn về các loại tổn thương thần kinh do virus Sars-CoV- 2 có thể gây ra", ông Pierre-Marie Lledo nhấn mạnh. Có nhiều mức độ tổn thương. Các nhà khoa học Anh đã nhận ra nhiều chứng viêm não, như bệnh viêm cấp hệ thần kinh trung ương, chủ yếu ở trẻ em ; các chứng bệnh tấn công hệ thần kinh dẫn đến bại liệt hay tai biến mạch máu não. Các biến chứng trên dường nhưng chỉ mắc phải ở một thiểu số bệnh nhân nhiễm Covid-19 và có thể xuất hiện 6 ngày trước và 14 ngày sau khi xuất hiện các triệu chứng thông thường mắc Covid-19.

Nhiều bệnh nhân mắc Covid-19 bị virus nCoV tấn công não bộ. Ảnh minh họa.

Nhiều bệnh nhân mắc Covid-19 bị virus nCoV tấn công não bộ. Ảnh minh họa.

Những ghi nhận trên cho thấy virus Sars-CoV-2 có tính hướng thần kinh, tức là virus ưa xâm nhập các neuron thần kinh, nhà nghiên cứu của Viện Pasteur nhận định. Loại virus có tính hướng thần kinh nổi tiếng nhất là virus bệnh dại, hầu như chỉ tấn công vào hệ thần kinh. Tuy nhiên, virus corona chủng mới này trước tiên vẫn là loại virus của đường hô hấp, nhưng điều này không ngăn cản nó tấn công vào hệ cơ quan khác.

Tại Trung Quốc, các bác sĩ cũng từng phát hiện virus SARS-CoV-2 hiện diện trong dịch não tủy của bệnh nhân, gây viêm não. Giám đốc khoa ICU của Bệnh viện Địa Đàn Liu Jingyuan, Trung Quốc khuyến cáo, khi một bệnh nhân có dấu hiệu mất khả năng nhận thức, nhân viên y tế cần cân nhắc khả năng virus tấn công hệ thần kinh, và xét nghiệm dịch não tủy kịp thời để tránh chẩn đoán chậm trễ.

Ngoài ra, TS Erin Michos, Phó giám đốc phòng ngừa bệnh tim mạch ở ĐH Johns Hopkins, Mỹ cũng cho rằng, rất nhiều bệnh nhân Covid-19 mất khứu giác và vị giác, đó cũng có thể là dấu hiệu virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào hệ thần kinh và khu vực não bộ phụ trách khứu giác.

Trên thực tế, biến chứng thần kinh cũng có thể gặp ở các loại bệnh như cúm, sởi, virus đường hô hấp khác. Điều này xảy ra do hai lý do chính: Virus tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh và tác động từ phản ứng thái quá của hệ miễn dịch. Trên thực tế, có nhiều trường hợp Covid-19 liên quan tới biến chứng thần kinh hơn so với các loại virus corona trước đó. "Tổn thương thần kinh dường như là yếu tố nổi trội của loại virus corona này", bác sĩ Felicia Chow, Đại học California, cho hay.

Phi công Anh cũng trải qua tác động của cơn bão cytokine - hội chứng có thể tác động tới hệ thần kinh. Ảnh: VietNamNet.

Phi công Anh cũng trải qua tác động của cơn bão cytokine - hội chứng có thể tác động tới hệ thần kinh. Ảnh: VietNamNet.

Triệu chứng ở não bộ nghiêm trọng hơn nhiều so với viêm phổi

Lịch sử dài của virus đã chứng minh rằng các bệnh lý do virus gây nên không nói lên được mục tiêu tấn công. Dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918 đã để lại sau đó những bệnh nhân bị biến chứng não. Virus Zika, đi qua đường máu, cũng đã cho thấy nó có thể gây tổn thương não dẫn đến bệnh teo não. Ngay trong trận dịch virus corona Sars 2002 và Mers 2012, cũng có những dấu hiệu cho thấy tác động đến não bộ, nhưng chưa đủ các yếu tố để lập thành biểu đồ lâm sàng thần kinh, chuyên gia Pierre-Marie Lledo cũng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, không có gì ngạc nhiên khi virus Sars-CoV-2 có thể gây ra những tổn thương phụ ở não. Điều gây ngạc nhiên với các nhà khoa học Anh đó là một số bệnh nhân nhập viện có "các triệu chứng phổi tương đối nhẹ, trong khi những triệu chứng thần kinh lại nghiêm trọng", chuyên gia Pierre-Marie Lledo lưu ý. Chủ yếu đó là các ca bệnh ở tuổi 60, từ 2 năm qua bị suy giảm chức năng não, đã phải nhập viện sau một thời gian bị ảo giác, rối loạn thị lực và tiếng nói. Với những trường hợp này, các tổn thương do virus gây ra ở não nặng hơn ở đường hô hấp.

Mặc dù vậy, nghiên cứu này cũng không cho phép kết luận rằng những người bị nhiễm không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện bệnh nhẹ. Những người này có nguy cơ bị biến chứng thần kinh nặng. "Các nhà nghiên cứu chỉ quan sát riêng những gì xảy ra ở bệnh nhân đã rất yếu", giáo sư Nicolas Locker lưu ý. Đặc biệt, có quá ít ca được nghiên cứu như vậy để có thể khái quát hóa hiện tượng.

Hiện nay, trên thế giới và ở Việt Nam cũng chưa có những nghiên cứu về các biến chứng thần kinh liên quan tới Covid-19. Bởi vậy, các bác sĩ vẫn điều trị những triệu chứng đó như với bệnh nhân không có virus.

Với những tác động mạnh và nhanh đến não bộ của con người như vậy, virus SAR-CoV-2 khiến các nhà nghiên cứu đau đầu và cho đến nay vẫn là một bí ẩn đối với ngành y.

  • Nhiều bệnh nhân Covid-19 tiên lượng nặng
  • 13 bệnh nhân Covid-19 nặng, nguy kịch, nhiều ca phải thở máy, ECMO
  • PV (TH) / Tin Nhanh Online