50 năm trước, nhà cách mạng, huyền thoại thế kỷ 20 Ernesto "Che" Guevara vẫn giữ nguyên nét mặt bình tĩnh trước ngày bị xử bắn 9/10/1967 theo lệnh của CIA.

Ngày 3/11/1966, một doanh nhân trung niên người Uruguay tên Adolfo Mena González đặt chân tới La Paz, Bolivia. Anh đặt một phòng khách sạn hướng ra phía đỉnh Núi Illimani đầy tuyết, và nhìn vào gương tự chụp ảnh cho mình - một người đang ngậm xì gà.

Người đàn ông ấy chính là Ernesto "Che" Guevara - nhà cách mạng nổi tiếng sinh ra ở Argentina – người đã sát cánh cùng cuộc cách mạng do lãnh tụ Cuba Fidel Castro lãnh đạo, lật đổ chế độ độc tài quân sự Batista.

11 tháng sau đó, Che Guevara bị xử bắn ở La Igera, ngôi làng miền núi ở Bolivia. Susana Osinaga, 87 tuổi, một y tá đã nghỉ hưu, người từng rửa sạch bụi bẩn và máu trên cơ thể người anh hùng Guevara nói: “Họ (người dân Bolivia) coi ông ây là đấng thần linh. Họ nói ông đã đem tới phép lạ”.

Đấu tranh vì lẽ phải

Ernesto "Che" Guevara tên thật là Ernesto Guevara de la Serna, sinh ngày 14/6/1928 tại Rosario, Argentina. Ông là con cả trong 5 người con của một gia đình trung lưu người Ireland gốc Tây Ban Nha.

Năm 2 tuổi, Guevara bị viêm phổi nặng, làm khởi phát bệnh hen suyễn. Nhưng cũng chính quá trình chiến đấu với bệnh tật đã tạo nên ý chí sắt đá trong con người ông sau này.

Trong cuộc đời ngắn ngủi của mình, Guevara đã làm hầu như tất cả những công việc mà một người đàn ông có thể làm. Là người con trai trong gia đình, người chiến sĩ, người chỉ huy, người lãnh đạo Nhà nước, nhà báo, nhiếp ảnh, nhà văn, nhà thơ, thuỷ thủ, lái xe, kỹ sư chế tạo máy, nhân viên trạm bán xăng dầu, giáo viên, nhà nghiên cứu, cán bộ khoa học...

Ông còn là người Cộng sản, nhà ngoại giao, chủ ngân hàng, nhà tu hành khổ hạnh, bác sĩ, nhà khảo cổ, nhà dân tộc học, báo cáo viên trước Liên Hợp Quốc, một tù nhân... nên mọi người gọi Guevara là “đứa con yêu thương của vũ trụ”.

anh hung che
Người du kích anh hùng Ernesto "Che" Guevara 

Ngày 29/12/1951, Guevara cùng người bạn thân là Alberto Granado bắt đầu hành trình đến các nước Mỹ Latinh. Ông đã đặt chân tới những nơi khác nhau, từ Chile, Boliva, Peru, Colombia hay Venezuela…

Ở những nơi đi qua, chàng thanh niên trẻ được tận mắt thấy những cảnh bất công, cuộc sống nghèo khổ của các tầng lơp lao động đặc biệt ở các vùng ven đô và cư dân da đỏ bản địa. Ông cũng hiểu rõ hơn sự  thống trị của chủ nghĩa đế quốc trong khu vực được coi là "sân sau" của Mỹ. Sự thật đó thôi thúc Guevara tham gia các phong trào phản kháng chống đế quốc và các chế độ độc tài quân sự ở khu vực Mỹ Latinh.

Năm 1956, Guevara tham gia cuộc đấu tranh của cách mạng Cuba do Fidel Castro lãnh đạo đánh đổ chế độ độc tài Batista và ách thống trị thực dân mới của Mỹ. Cũng bắt đầu từ đây, Ernesto Guevara có bí danh “Che”, một cách gọi thân mật sau này trở thành một phần không thể thiếu trong tên ông.

Trong những thắng lợi của đội quân du kích Fidel Castro có sự đóng góp rất lớn của Che, gồm thực hiện cải cách ruộng đất ở các vùng du kích chiếm giữ được, đưa nông dân vào đội quân cách mạng và thiết lập pháp chế ở các vùng do ông cai quản với tư cách là chỉ huy, ngăn chặn cướp bóc và quậy phá.

"Cuộc cách mạng của chúng ta đã làm đổ vỡ mọi lý thuyết của những “nhà chiến lược xe lăn”. Chúng ta phải tiến hành cuộc cách mạng ruộng đất, chiến đấu để thay đổi từng cánh đồng, từng ngọn đồi và sau đó sẽ tiến hành cách mạng vào các thành phố", Che từng nói.

Năm 1959, sau khi cách mạng thành công, Che được nhập quốc tịch Cuba vì những cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của nước này. Ông từng đảm đương nhiều trọng trách trong chính phủ cách mạng Cuba.

Năm 1965, Guevara rời Cuba, tham gia các phong trào cách mạng tại châu Phi. Sau đó, năm 1966, ông đến Bolivia để lãnh đạo cuộc chiến tranh du kích ở nước này nhằm lật đổ chế độ độc tài quân sự.

Năm 1966, từ châu Phi, Guevara bí mật trở về châu Mỹ, tập họp cùng một số chiến sĩ cách mạng tình nguyện thành lập đội quân du kích để phát động đấu tranh cách mạng ở Mỹ Latinh giải phóng các dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc Mỹ và các chế độ độc tài quân sự được Mỹ hỗ trợ và chỉ đạo.

Lòng quả cảm và giây phút cuối đời

Sau chuyến đi tới Congo không thành công năm 1965, Guevara chọn Bolivia để thực hiện lý tưởng của mình, khởi đầu cho cuộc cách mạng trong khu vực Mỹ Latinh và sau đó lan rộng ra toàn thế giới.

Tuy nhiên, mọi việc trở nên tồi tệ ngay khi Che và 47 người lính du kích đến khu vực khô cằn và hiểm trở Ñancahuazú ở Bolivia. Họ mất liên lạc vô tuyến với Cuba, nguồn cung cấp nhu yếu phẩm dần cạn kiệt. Nhóm của Che bị nhiễm bệnh và côn trùng tấn công, theo Guardian.

Trong khi đó, Mỹ cũng sớm nhận được thông tin báo về sự xuất hiện của Guevara tại Bolivia và gửi các điệp viên Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) cùng cố vấn quân sự tới Bolivia trợ giúp chế độ của Tổng thống René Barrientos.

Vào ngày 31/8/1967, quân đội của Tổng thống Bolivia Barrientos càn quét một nửa lực lượng du kích của Che. Những người còn lại di chuyển về phía những ngọn núi để không bị mắc bẫy của quân Barrientos.

Che, khi đó vẫn phải đối đầu với chứng hen suyễn, cưỡi la đi về hướng ngôi làng La Higuera hẻo lánh. Một nông dân địa phương phát hiện ra họ. Giữa cuộc nã súng cối điên cuồng của nhóm phục kích vào hẻm núi ngày 8/10/1967, một phát súng đã phá hủy thùng lương thực của Guevara và các lính du kích. 

che va fidel
Che Guevara cùng Fidel Castro thời kỳ Cách mạng Cuba. Ảnh: AFP

4 chiến sĩ hy sinh ngay tại chỗ, những người còn lại cố thoát ra. Che bị thương vào chân và bị bắt cùng hai người đồng đội. Quân lính Bolivia không thể tin được rằng chiến đấu chống lại họ lại là con người ăn mặc rách rưới và đói khát, nhưng đầy quyết tâm giành thắng lợi.Đại úy Gary Prado, 28 tuổi, chỉ huy nhóm phục kích, chính là người đã bắt Guevara. 

"Đừng bắn - Tôi là Che. Để tôi sống sẽ tốt hơn là bắn tôi chết", Guevara nói.

Guevara và những người lính du kích bị bắt và đưa tới La Higuera. Họ bị giam giữ trong những căn phòng riêng biệt của một trường học. Prado đã có vài lần trò chuyện với Guevara, đem thức ăn, cà phê và thuốc lá cho Che. Khi Guevara hỏi điều gì sẽ xảy ra với ông, Prado nói ông sẽ được đưa ra tòa án thành phố Santa Cruz. "Ông ấy cảm thấy thú vị khi có cơ hội ra tòa", Prado nói. Nhưng phiên tòa đó đã không bao giờ diễn ra.

Hulia Cortes, cô giáo duy nhất ở làng  La Higuera - người chứng kiến những giây phút cuối cùng trong cuộc đời người anh hùng Guevara - nói: “Che đã nghĩ là mình còn được sống. Nhưng khi người lính bước vào và nói ông sẽ bị xử bắn, nét mặt ông vẫn không thay đổi. Đó quả là một con người biết tự chủ và tự kiểm soát được bản thân”.

Theo Prado, ngày hôm sau, lệnh xử bắn Guevara được ban hành. Quyết định này do chính Tổng thống Bolivia Barrientos thông qua. Vào lúc 13h30’ ngày 9/10/1967, lệnh được thi hành.

Huyền thoại bất tử

anh hung che2
Người dân Bolivia dự buổi lễ kỷ niệm 50 năm ngày mất của nhà cách mạng Guevara. Ảnh: AP

CIA và chính quyền Barrientos những tưởng thủ tiêu Guevara sẽ làm chấm dứt phong trào cách mạng trong khu vực, song đã lầm. Sau khi hy sinh, tấm gương xả thân, quên mình, cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhà cách mạng Che đã cổ vũ tầng lớp thanh niên khắp thế giới.

Học giả phương Tây - Ariel Dorfman từng viết về huyền thoại Che như sau: “Đối với những con người không bao giờ theo bước Che, bị chìm đắm trong thế giới đầy hoài nghi yếm thế, sự tự tư tự lợi và nền công nghiệp tiêu thụ điên cuồng này, còn có gì hấp dẫn hơn thái độ khinh bạc của Che đối với những tiện nghi vật chất và những ham muôn tấm thường. Có thể nói rằng, đó là phẩm chất riêng biệt độc đáo của Che và không thể có bản sao thứ hai của anh trong thế giới này, đây là điều khiến anh trở nên cực kỳ quyến rũ”…

Ra đi ở tuổi 39 nhưng “Che” Guevara để lại một di sản cách mạng đồ sộ mà ít có nhân vật chính trị nào có được trong lịch sử thế giới cận đại.

Ông trở thành biểu tượng toàn cầu về tinh thần cách mạng cao thượng, sẵn sàng xả thân vì công lý và những người chịu thiệt thòi trên thế giới, sẵn sàng chấp nhận gian khổ để theo đuổi và bảo vệ hoài bão, lý tưởng của mình.

Và như nhà triết học và nhà hoạt động chính trị người Pháp Jean Paul Sartre từng khẳng định, “Che” Guevara là "con người hoàn thiện nhất trong thời đại chúng ta". 

Bạn đang đọc bài viết Huyền thoại bất tử 'Che' Guevara và những giây phút cuối đời tại chuyên mục Thế Giới của trang Tin Tức Việt Nam. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư bbt@tintuc.vn

Tri Túc / Tin nhanh Online