Đập Tam Hiệp là dự án thủy điện lớn nhất hành tinh. Công trình này cũng được nhớ đến khi liên quan đến nghi vấn đến trận động đất Tứ Xuyên năm 2008, một thảm họa khiến 87.000 người thiệt mạng.

Dự án thủy điện có quy mô lớn nhất hành tinh gây nhiều tranh cãi

Đập Tam Hiệp là dự án thủy điện có quy mô lớn nhất hành tinh, chặn sông Dương Tử - một trong những con sông dài và chảy siết nhất trên thế giới. Đây là công trình xây dựng lớn nhất Trung Quốc từ sau Vạn lý trường thành, từng được ca ngợi có thể trường tồn đến hàng vạn năm. Về quy mô, con đập lớn gấp 5 lần so với đập Hoover của Mỹ, với chiều dài khoảng 2,3km và cao 185m. 27,2 triệu m3 bêtông (chủ yếu cho thành đập), 463.000 tấn thép (đủ xây 63 tháp Eiffel), đào 102,6 triệu m3 đất đã được sử dụng để xây dựng con đập này.

Kể từ khi đập Tam Hiệp được công bố xây dựng, dự án liên tục gây tranh cãi và bị trì hoãn. Chi phí tăng vọt, quan ngại về môi trường, tham nhũng, các vấn đề tái định cư khiến tiến độ dự án bị chậm lại và đôi khi bị đình trệ, gây hại hơn là có lợi cho người dân địa phương.

Cận cảnh thi công đập Tam Hiệp.

Cận cảnh thi công đập Tam Hiệp.

Sau khi xây dựng, hầu hết người dân Trung Quốc đánh giá cao công trình của nhà nước nhằm kiểm soát sông Dương Tử vĩ đại, ngăn chặn các đợt lũ lụt hàng năm và tận dụng sức nước để cung cấp năng lượng sạch. Con đập đã tạo ra hơn 18.000 MW điện mỗi năm giải quyết khoảng 3% nhu cầu năng lượng của Trung Quốc. Ngoài ra, con đập cũng giúp tăng lượng hàng hóa vận chuyển qua sông Dương Tử gấp ba lần so với trước khi xây dựng đập. 

Giới chức Trung Quốc từng đưa ra những có cánh đối với dự án Tam Hiệp. Năm 2003, các quan chức nói rằng đập Tam Hiệp có thể chống chọi với những cơn lũ tồi tệ nhất trong 10.000 năm. Đánh giá này được rút xuống còn 1.000 năm vào năm 2007 và đến năm 2008 thì chỉ còn 100 năm.

Con đập lớn nhất hành tinh cũng vướng vào nhiều tranh cãi. Theo Business Insider, số lượng các vụ lở đất và thiên tai khác đã tăng 70% kể từ khi hồ chứa Tam Hiệp đầy vào năm 2010. Tháng 7/2010, khi nước lũ đổ vào hồ chứa của đập Tam Hiệp với lưu lượng gần 16.000 m3/s, một quan chức phải thừa nhận "khả năng kiểm soát lũ của đập không phải là vô hạn", đồng nghĩa với việc những trận lũ nghiêm trọng vẫn có thể dẫn đến rủi ro vỡ đập.

Nghi vấn liên quan đến thảm kịch khiến 87.000 người thiệt mạng

Trong bối cảnh mưa lũ ngày càng nghiêm trọng hiện nay, nhiều người dân nghi ngờ lũ lụt là kết quả việc con đập lớn nhất thế giới bí mật xả lũ để giảm áp lực cho cấu trúc đập và cuối cùng dân là người phải gánh chịu những hậu quả nặng nề.

Quay ngược thời gian, một số người nghi ngờ rằng đập Tam Hiệp cũng là một yếu tố gây ra trận động đất Tứ Xuyên năm 2008 tàn khốc. Thảm họa xảy ra vào một buổi chiều ngày 12/5/2008, được ghi nhận là một trong những trận động đất kinh hoàng nhất trong lịch sử Trung Quốc mạnh đến 7,8 độ richter. Thảm kịch đã khiến hơn 87.000 người thiệt mạng và hơn 370.000 người bị thương, kéo theo đó là hàng chục ngàn người mất đi người thân, bạn bè, lâm vào cảnh "màn trời chiếu đất". Hậu quả, tổng cộng khu vực bị thiệt hại do trận động đất là 500.000 km2 và thiệt hại về kinh tế lên đến 845 tỷ nhân dân tệ (133 tỷ USD).

Những công trình bị hư hại và bỏ hoang sau trận động đất.

Những công trình bị hư hại và bỏ hoang sau trận động đất.

Sau đó, Bắc Kinh đã phủ nhận nghi vấn đập Tam Hiệp là một nguyên nhân dẫn đến thảm kịch. Tuy nhiên, một kỹ sư cao cấp là Fan Xiao ở Tứ Xuyên đã chỉ ra những vấn đề của công trình này. Ông cho biết đã xử lý rất nhiều vấn đề của con đập trong đó có vấn đề về lở đất và động đất do hồ chứa. Năm 2016, ông Fan thậm chí đã viết một bài báo nghi ngờ về khả năng thực sự của đập Tam Hiệp trong việc giảm thiểu lũ lụt.

Không chỉ vậy, đập Tam Hiệp cũng bị cho là có tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái. Các ý kiến trái chiều nói rằng giá thành 25 tỷ USD của dự án Tam Hiệp là đắt đỏ nhất trong lịch sử, chưa kể đến 3.000 tấn rác đổ vào hồ chứa của đập mỗi ngày. Đập Tam Hiệp nằm bên trên các cơ sở xử lý chất thải cũ và cơ sở khai thác mỏ. Chưa kể, 1 tỉ lít nước thải thô được lắng đọng ở sông Dương Tử mỗi năm. Khu vực xung quanh đập Tam Hiệp là nơi cư ngụ của hàng ngàn loài thực vật, cá, động vật, côn trùng. Do quy mô quá lớn của con đập đã tạo ra một vi khí hậu đe dọa hệ sinh thái của khu vực, ảnh hưởng đến cả môi trường sống của các loài sinh vật trên.

Trong những ngày vừa qua đã xuất hiện nhiều thông tin lo ngại đập Tam Hiệp có nguy cơ vỡ do mưa lớn. Tuy nhiên, Chính phủ Trung Quốc phủ nhận thông tin này, tuyên bố kết cấu của đập Tam Hiệp vẫn nguyên vẹn.