Những ngày gần đây, tình hình dịch Covid-19 ở nước ta diễn biến phức tạp khiến nhiều người dân lo lắng, hoang mang. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao sau gần 100 ngày không có ca lây nhiễm Covid-19 trong cộng đồng, Việt Nam lại liên tục ghi nhận nhiều ca nhiễm với mức độ lan nhanh và rộng đến vậy?

18h tối ngày 25/7, Bộ Y tế đã công bố ca lây nhiễm Covid-19 trong cộng đồng đầu tiên tại Đà Nẵng sau hơn 3 tháng Việt Nam không có ca nhiễm nào. Tính đến 6h sáng ngày 31/7, Việt Nam có tổng cộng 509 ca mắc Covid-19, trong đó, 276 ca nhiễm nhập cảnh được cách ly ngay.

Trong 6 ngày liên tiếp (từ 25/7 đến sáng 31/7), 93 ca mắc trong cộng đồng đã được công bố tại 6 tỉnh, thành: Đà Nẵng (76 trường hợp), Quảng Ngãi (2 trường hợp), Quảng Nam (10 trường hợp), Hà Nội (2 trường hợp), Đắk Lắk (1 trường hợp), TP.HCM (2 trường hợp). Trong đó, 6 người là nhân viên y tế của Bệnh viện Đà Nẵng, gồm bệnh nhân 421, 423, 424, 425, 435, 451.

Chủng virus mới có tốc độ lây lan nhanh gấp nhiều lần

Chuyên gia đầu ngành truyền nhiễm cho biết, bản chất virus SARS luôn luôn biến đổi. Khi các ca nhiễm Covid-19 xuất hiện trên thế giới, chuyên gia đã tìm ra gần 99 chủng virus. Còn ở Việt Nam, hiện nay mới phát hiện được 6 chủng. 

Virus SARS-CoV-2 lần này có tốc độ lây lan nhanh.

Virus SARS-CoV-2 lần này có tốc độ lây lan nhanh.

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ về phòng chống dịch COVID-19 ngày 27/7, GS.TS Nguyễn Thanh Long - Quyền Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, chủng virus ở bệnh nhân Đà Nẵng là chủng mới so với các chủng đã tồn tại ở Việt Nam, là chủng xâm nhập từ bên ngoài. Dịch có thể bắt đầu từ đầu tháng 7/2020 và cho đến nay, Đà Nẵng đã trải qua 4 chu kỳ lây nhiễm và có thể còn nhiều trường hợp lây nhiễm nữa...

Nhận định về chủng virus mới gây bệnh COVID-19, GS.TS Nguyễn Văn Kính - Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam, nguyên Giám đốc BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho rằng, chủng virus SARS-CoV-2 mới vừa được phát hiện tại Đà Nẵng có tốc độ lây lan nhanh hơn gấp nhiều lần, tuy nhiên độc lực không thay đổi so với chủng cũ.

Nghi ngờ nhiều nguồn lây từ cộng đồng

Vì chủng virus gây nhiễm Covid-19 được xác định ở bệnh nhân tại Đà Nẵng có đột biến gen, tốc độ lây lan nhanh. Chính vì vậy, cơ quan chức năng đã tập trung cao độ mọi nguồn lực để tìm ra dấu vết của F0. 

Theo Báo Lao động, chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết, có thể có nhiều nguồn lây trong cộng đồng và hiện còn nhiều người nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nhưng chưa phát hiện được.

Ý kiến từ nhiều chuyên gia, có khả năng chủng virus mới này từ người nhập cảnh trái phép. GS Đặng Đức Anh - Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ T.Ư (NIHE) chia sẻ trên báo Thanh niên: "Sau khi giải trình tự gen và so sánh với các số liệu trên ngân hàng gen quốc tế cho thấy vi rút phân lập trên bệnh nhân tại Đà Nẵng giống với một số chủng lưu hành ở Bangladesh và một số quốc gia khác, ở thời điểm cuối tháng 6, đầu tháng 7. Tuy nhiên, chúng tôi không khẳng định chủng này xuất phát từ Bangladesh mà chỉ nói là giống. Nguồn gốc chủng này từ đâu ra, chúng ta chưa xác định được. Nhưng có lẽ bắt nguồn từ những người từ nước ngoài nhập cảnh Việt Nam, theo con đường không chính thống. Do đó, chúng ta chưa xác định được nguồn lây".

Nguồn lây chính có thể từ những người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam trái phép. Ảnh: Thanh Niên.

Nguồn lây chính có thể từ những người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam trái phép. Ảnh: Thanh Niên.

Bên cạnh phán đoán nguồn lây bắt nguồn từ những người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam, các chuyên gia còn nghiên cứu về độc lực của SARS-CoV-2.

Vẫn theo GS Đặng Đức Anh, trước đó các nhà khoa học của NIHE xác định được 5 chủng SARS-CoV-2 khác. Đầu tiên là chủng vi rút từ Vũ Hán (Trung Quốc), trên các bệnh nhân từ những ca đầu tiên từ Trung Quốc về, từng gây ổ dịch tại Sơn Lôi (Vĩnh Phúc). Sau đó, ghi nhận các chủng có khác nhau một chút, có đột biến, nguồn gốc từ châu Âu, trên các bệnh nhân từ châu Âu về. "Chủng phân lập được gần đây nhất không có bằng chứng về biến đổi độc lực (diễn biến lâm sàng) trên các bệnh nhân. Hiện chúng ta cũng có các bệnh nhân nặng, bệnh nhân nhẹ nhưng trên các mẫu chủng vi rút thì hiện chưa khẳng định về biến đổi độc lực của SARS-CoV-2".

Theo NIHE, tại Đà Nẵng, cơ quan này cũng hỗ trợ xét nghiệm sàng lọc 10.000 người để đánh giá dịch tễ.

Trước tiên xét nghiệm các nhân viên y tế tại 3 BV (BV C Đà Nẵng, BV đa khoa Đà Nẵng và BV Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Đà Nẵng) đang phong tỏa với khoảng 2.200 mẫu. Việc lấy mẫu sau đó mở rộng trong cộng đồng dân cư tại khu vực bệnh nhân 416 sinh sống; khu vực cộng đồng dân cư tại Q Ngũ Hành Sơn vì có liên quan đến nhà hàng, quán ăn của nhiều người nước ngoài.

Cũng trong cuộc họp Thường trực Chính phủ về phòng chống dịch COVID-19 ngày 27/7 vừa qua, Quyền Bộ trưởng Y tế - GS.TS Nguyễn Thanh Long cũng cho biết, hiện chưa có đủ bằng chứng là những ca nhiễm vừa công bố ở Đà Nẵng có cùng nguồn lây, có thể dịch đến từ nhiều nguồn và khởi phát của ổ dịch bắt đầu từ cộng đồng. Chủng virus ở bệnh nhân Đà Nẵng là chủng mới so với các chủng đã tồn tại ở Việt Nam, là chủng xâm nhập từ bên ngoài.

Quyền Bộ trưởng Nguyễn Thanh Long cho rằng, dịch có thể bắt đầu từ đầu tháng 7 và cho đến nay, Đà Nẵng đã trải qua 4 chu kỳ lây nhiễm và có thể còn nhiều trường hợp lây nhiễm nữa.

Các ca nhiễm Covid-19 đều có hành trình di chuyển phức tạp, tiếp xúc nhiều người

Trong thời gian chưa đầy 1 tuần lễ (từ 25/7 đến sáng 31/7), cả nước có 93 ca nhiễm Covid-19, đặc biệt, sáng nay 31/7, Bộ Y tế công bố 45 ca nhiễm Covid-19 mới. Đây là con số kỷ lục, bằng một nửa tổng số ca mắc trong 6 ngày qua. Tuy nhiên, lo sợ con số này sẽ ngày càng gia tăng bởi vì lịch trình di chuyển của các bệnh nhân mắc Covid-19 lần này vô cùng phức tạp, đi rất nhiều nơi dẫn đến nguy cơ lây lan dịch lớn.

Chẳng hạn, ca bệnh Covid-19 thứ 445 là bà N.H (sinh năm 1959, trú phường Duy Tân, Hòa Thuận Đông, Hải Châu, Đà Nẵng). Bà này liên tục đi chợ, đi siêu thị, đi ăn tiệc. Điều đặc biệt là bệnh nhân này nhiễm Covid-19 nhưng lại không có biểu hiện sốt, ho, liên tục đi chợ với mật độ 2 ngày/lần, đi siêu thị Big C và dự tiệc.

Bệnh nhân 444 cũng đến siêu thị Big C khi đã ho, sốt, đau cổ.

Trước đó, bệnh nhân 419 trú tại Quảng Ngãi cũng có lịch trình di chuyển vô cùng phức tạp. Ngày 22/7, bệnh nhân số 419, ngồi ghế số 52, toa số 2, tàu SE6 đi từ Đà Nẵng đến Quảng Ngãi. Liên quan đến ca bệnh này, bước đầu đã điều tra truy vết có 127 người là trường hợp F1 được xác định có tiếp xúc gần với bệnh nhân, gồm: 2 bác sĩ và 1 nhân viên giữ xe của Bệnh viện Đa khoa TP Quảng Ngãi, 4 người thân trong nhà của bệnh nhân và 121 bệnh nhân đến khám cùng khung giờ của bệnh nhân 419 tại Bệnh viện đa khoa TP Quảng Ngãi. Tất cả các trường hợp F1 và hơn 100 trường hợp F2 cũng đã được các cơ quan chức năng xác định và cho cách ly, theo dõi sức khỏe.

5 ca nhiễm Covid-19 ở Quảng Nam mới được công bố chiều qua 30/7 cũng đi lại nhiều nơi, dự đám tang mẹ, đi chợ,... Điển hình là bệnh nhân H.T.H (45 tuổi, giới tính nữ; ngụ chùa Bảo Thắng, phường Sơn Phong, TP Hội An). Ngày 13/7, bà H. đến Khoa tích cực - Chống độc Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng để chăm mẹ ốm. Tối cùng ngày, bà này về ngủ tại nhà bà con ở Đường Phan Khang, Phường Hòa An,quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng; Ngày 14/7, tiếp tục đến bệnh viện để chăm mẹ. Ngày 15/7, mẹ mất nên về làm đám tang ở Lai Nghi (thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), di chuyển bằng xe bệnh viện. Từ ngày 15/7 đến 22/7 ở nhà tổ làm đám tang cho mẹ, có qua chợ Lai Nghi để mua đồ. Ngày 22/7, bà H. tự đi xe đến chùa Bảo Thắng sau đó về lại nhà. Cùng ngày, bệnh nhân đi chợ Lai Nghi mua hàng. Trong suốt quá trình đi chợ, bà H. có mang khẩu trang. Ngày 23/7, bà H. về lại chùa Bảo Thắng. Từ ngày 23/7 đến 26/7, bà H. sinh hoạt ở chùa Bảo Thắng. Ngày 26/7, bà H. nhờ người quen chở về nhà, sau đó có dấu hiệu mệt mỏi. Ngày 27/7, bà H. nhờ người em đưa đến Bệnh viện Đa khoa Hội An khám và được cách ly tại bệnh viện. Khi nhập viện, bệnh nhân có triệu chứng sốt nhẹ, ho; hiện tại bệnh nhân không ho, hạ sốt.

Hội An phong tỏa khối phố tại phường Minh An.

Hội An phong tỏa khối phố tại phường Minh An.

Tâm lý chủ quan từ người dân 

Trong hơn 100 ngày trước khi ca nhiễm bệnh đầu tiên ở Đà Nẵng công bố thì tình hình dịch Covid-19 ở Việt Nam cơ bản ổn định. Vì vậy, đã phần nào tạo tâm lý chủ quan trong người dân, thậm chí ngay cả ngành y tế ở một số địa phương.

PGS.TS Nguyễn Huy Nga - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế cho biết trên Zing, đợt sóng Covid-19 đang diễn ra tại nước ta một phần do người dân chủ quan, các cơ sở y tế cũng có phần lơi lỏng biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.

Trường hợp bệnh nhân 449 nhập viện 33 ngày mới phát hiện nhiễm Covid-19 là một ví dụ.  Cũng theo thông tin trên Zing, võ sư người Mỹ này đã đến tổng cộng 5 bệnh viện nhưng không được các cơ sở này lấy mẫu xét nghiệm Covid-19. Trước đó, bệnh nhân 449 và bệnh nhân 450 đã điều trị tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng và Bệnh viện Đà Nẵng với chẩn đoán viêm phổi, sốt, ho, khó thở, đau mình. Sau gần một tháng, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy, TP.HCM. 10 giờ sau, bệnh nhân yêu cầu được sang Bệnh viện Triều An và Bệnh viện Quốc tế City (quận Bình Tân, TP.HCM). 6 ngày sau khi nhập Bệnh viện Quốc tế City, võ sư được lấy dịch mũi, họng gửi Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM xét nghiệm và ghi nhận mắc Covid-19. Khi Bộ Y tế công bố lịch trình của hai bệnh nhân, nhiều người đặt vấn đề tại sao võ sư này 'lọt' qua 5 bệnh viện nhưng không đơn vị nào làm xét nghiệm.

Bệnh viện Quốc tế City tạm ngưng tiếp nhận bệnh nhân trong 3 ngày sau khi ghi nhận hai bệnh nhân Covid-19. Ảnh: Quỳnh Danh.

Bệnh viện Quốc tế City tạm ngưng tiếp nhận bệnh nhân trong 3 ngày sau khi ghi nhận hai bệnh nhân Covid-19. Ảnh: Quỳnh Danh.

Lý giải vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Trí Dũng, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), cho biết bệnh nhân được chuyển vào TP.HCM ngày 20/7. Thời điểm này, Đà Nẵng và TP.HCM chưa ghi nhận ca mắc Covid-19 trong cộng đồng.

Qua điều tra bước đầu tại các bệnh viện, yếu tố dịch tễ của bệnh nhân lúc này chưa xác định rõ. Bệnh nhân sống tại TP Đà Nẵng thời gian dài, không di chuyển ra nước ngoài, trong khi Việt Nam hơn 3 tháng không có ca nhiễm trong cộng đồng. Ngoài ra, người đàn ông này có tiền sử viêm phổi đã 10 năm.

Trong khi tình hình dịch bệnh Covid-19 ngày càng lan nhanh và rộng như vậy, nhưng vẫn có một số người dân ý thức phòng bệnh chưa cao. Cũng theo PGS.TS Nguyễn Huy Nga, dịch bùng phát một phần do người dân đang chủ quan, hay tập trung đông người, giao lưu đi lại thường xuyên, không đeo khẩu trang nhất là khi ra vào bệnh viện... Bên cạnh đó, thời tiết nắng nóng, mọi người thường ở trong phòng điều hòa, đám cưới, tiệc tùng, máy bay... cũng là môi trường cho virus phát tán.

Bên cạnh đó, còn có những người tiếp xúc với bệnh nhân mắc Covid-19 nhưng không tự giác khai báo y tế. Tại Phú Yên, lãnh đạo tỉnh này đang ráo riết truy tìm 22 người khám, thăm bệnh từ Đà Nẵng trở về nhưng không khai báo y tế.

Có những người dân đã được cách ly y tế, nhưng ý thức tồi đã tính bỏ trốn. Đó là trường hợp Trương Viết Huy (SN 1986, quê xã Quảng Phú, huyện Quảng Trạch, Quảng Bình, là tài xế của Công ty Tam Lập Thành) trốn cách ly phòng chống dịch COVID-19 ở Trung tâm y tế huyện Bếu Cầu. Hiện người này đã bị bắt và thực hiện cách ly theo quy định. Hơn thế, còn có tình trạng nữ bệnh nhân 450 mắc Covid-19 đã bỏ trốn khỏi bệnh viện, thậm chí liên tục đến Aeon Mall Bình Tân suốt 6 ngày.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhận định tình hình dịch bệnh Covid-19 tại TP Đà Nẵng diễn biến phức tạp, chưa tìm được ca F0, cho nên người dân tuyệt đối không được chủ quan, không được mất cảnh giác nhưng cũng không được hoang mang. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu phải thần tốc truy vết, xét nghiệm diện rộng cho những đối tượng cần thiết để ngăn ngừa có hiệu quả việc lây nhiễm. Trong đó, phối hợp tốt, nhuần nhuyễn giữa lực lượng của các địa phương, đặc biệt là Đà Nẵng với cơ quan T.Ư mà trực tiếp là Bộ Y tế, Bộ TT-TT, Bộ KH-CN…

Bên cạnh đó chuyên gia cũng khuyến cáo, các địa phương hiện đều có nguy cơ dịch lây lan, nhất là từ Đà Nẵng trở về, cao hay thấp, tùy thuộc vào người du lịch đã đi những đâu. Nguy cơ dịch phát tán ra khắp các địa phương lớn. Người dân nên ở nhà, tránh tiếp xúc cộng đồng, khi có việc cần hãy đi ra ngoài. Trong trường hợp có người mắc thì chỉ một nhà bị lây, đừng để lây rộng ra cộng đồng. Người dân nên tiếp tục đeo khẩu trang, đặc biệt khi đi các phương tiện công cộng, tránh tụ tập nơi đông người, lưu ý đứng cách xa nhau 2m, rửa tay, sát khuẩn theo đúng chuẩn hướng dẫn của Bộ Y tế.

Khi có các dấu hiệu bệnh, người dân cần đi khám, nhất là những người từ Đà Nẵng trở về cần khai báo y tế, tự cách ly và theo dõi sức khỏe bản thân.