Mỹ từng bắt giữ một số tàu hàng của Iran vi phạm lệnh trừng phạt, tuy nhiên, với 2 tàu chiến Iran đang tới Venezuela lần này, Washington khó có thể làm được gì.

Điều tàu chiến: Chiêu cao tay của Iran?

Tuần trước, tờ Politico đã đưa tin về 2 tàu chiến Iran nghi đang trên đường tới Đại Tây Dương. Các quan chức an ninh quốc gia Mỹ đã bày tỏ lo ngại rằng những con tàu này sẽ tới Venezuela, mang theo thứ hàng hóa vi phạm các biện pháp trừng phạt mà Mỹ đang áp đặt đối với Caracas.

Thượng nghị sĩ Marco Rubio đã kêu gọi Mỹ ngăn chặn tàu của Iran. Tuy nhiên, theo tờ Foreign Policy, bất cứ hành động nào của Mỹ nhằm chống lại hai con tàu này đều sẽ là bất hợp pháp và làm suy yếu nguyên lý cốt lõi của trật tự quốc tế: Quyền miễn trừ về tài phán [sẽ được làm rõ dưới đây].

Cái giá phải trả của hành động trực diện nhằm vào Iran trong trường hợp này cũng sẽ rất tàn khốc, có thể khiến Mỹ bị chỉ trích là "đạo đức giả" đối với trật tự được thiết lập dựa trên các quy tắc quốc tế, và có khả năng khiến các tàu của Hải quân Mỹ cũng sẽ bị đối thủ đối xử theo cách tương tự.

Vì sao Mỹ không thể điều quân chặn bắt tàu chiến Iran tới Venezuela? Hé lộ chiêu cao tay của Tehran - Ảnh 2.

Theo USNI News, tàu IRINS Makran của Iran có chở theo các xuồng tên lửa, đồng thời trang bị nhiều hệ thống pháo.

Caracas và Tehran đã phát triển mối quan hệ gần gũi trong thập kỷ qua khi mỗi bên đều tìm thấy sự giải tỏa ở bên còn lại trước các lệnh trừng phạt của Mỹ. Các giao dịch dầu mỏ đặc biệt quan trọng đối với hai quốc gia này và trong những năm gần đây, Mỹ cùng đồng minh đã bắt giữ một số tàu hàng nghi chở dầu của Iran vi phạm lệnh trừng phạt của Mỹ-EU.

Thế nhưng, lần này thì khác, hai tàu trong diện nghi vấn là tàu của Hải quân Iran. Theo luật pháp quốc tế, Mỹ "không thể động vào chúng". Luật biển, dù là luật tập quán hay đã được quy ước, đều trao cho tàu chiến và tàu chính phủ các nước quyền miễn trừ về tài phán. Trường hợp ngoại lệ xảy ra khi đó là tàu chiến giả hoặc chở theo vũ khí hủy diệt hàng loạt, tuy nhiên, hai tàu của Iran không nằm trong diện này.

Cả hai tàu của Iran, gồm 1 khinh hạm chưa rõ tên và tàu IRINS Makran, đều đáp ứng đầy đủ định nghĩa về tàu chiến theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Đáng lưu ý, điều 95 UNCLOS quy định rõ: "Các tàu chiến trên biển cả được hưởng quyền miễn trừ hoàn toàn về tài phán của bất kỳ quốc gia nào khác ngoài quốc gia mà tàu mang cờ".

Điều 96 UNCLOS còn quy định quyền miễn trừ hoàn toàn đối với các tàu thuyền chỉ dùng cho một cơ quan Nhà nước không có tính chất thương mại.

Theo FP, quyền này cũng áp dụng tại các vùng đặc quyền kinh tế (EEZ). Thậm chí trong lãnh hải của một quốc gia, quyền miễn trừ về tài phán vẫn là một công cụ bảo vệ mạnh mẽ. Các tàu chiến được quyền "đi qua không gây hại" trong vùng biển lãnh hải của nước ngoài.

Quốc gia ven biển có thể định ra các quy tắc an toàn hàng hải nhưng về cơ bản họ không thể thực thi nổi những quy định này đối với các tàu chiến nước ngoài vốn không tôn trọng sơ đồ bố trí phân chia luồng giao thông của quốc gia ven biển.

Trong trường hợp đó, miễn là chiếc tàu chiến "đi qua không gây hại", không đe dọa quốc gia ven biển thì quốc gia ven biển cùng lắm chỉ có thể yêu cầu chiếc tàu đó rời khỏi lãnh hải của họ ngay lập tức.

Việc bắt hoặc giữ những chiếc tàu này là điều không thể, trừ phi chúng đe dọa an ninh của quốc gia ven biển. Trong trường hợp đó, quốc gia ven biển được phép thực thi quyền tự vệ.

Tại các vùng nội thủy [gồm các vùng nước cảng biển, vũng tàu, cửa sông, vịnh…] về căn bản không có sự khác biệt. Tất nhiên, tàu chiến nước ngoài sẽ cần sự cho phép của quốc gia ven biển để tiến vào vùng nội thủy của họ nhưng ngay cả trong trường hợp này, khi quốc gia ven biển có quyền lực lớn nhất, thì quyền miễn trừ về tài phán vẫn được duy trì theo luật quốc tế.

Không có gì thay đổi ngay cả nếu các quan chức Mỹ biết chắc rằng các tàu Iran đang mang theo những vũ khí [phi hạt nhân] vi phạm lệnh trừng phạt của Washington đối với Caracas.

Trong khi không đả động gì đến các tàu có quyền miễn trừ về tài phán, nghị quyết gần đây nhất của Hội đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc vào năm 2017 đã cho phép các quốc gia thành viên "bắt giữ, khám xét và đóng băng hoạt động của bất cứ tàu nào là đối tượng của quyền tài phán trong lãnh hải của họ".

Tuy nhiên, do pháp luật tập quán quốc tế quyết định rằng các tàu chiến trong thời bình không nằm dưới quyền tài phán của một quốc gia nước ngoài nên chúng không phải đối tượng mà quốc gia nước ngoài có thể thực thi quyền hành pháp theo lệnh trừng phạt của Liên Hiệp Quốc.

Chính vì thế, miễn là các tàu chiến của Iran không đe dọa sử dụng vũ lực thì quyền miễn trừ về tài phán sẽ bảo vệ chúng mọi nơi – dù là ở vùng biển quốc tế, vùng đặc quyền kinh tế, lãnh hải hay nội thủy của quốc gia nước ngoài.

Nếu các tàu Iran mang theo vũ khí thông thường, Mỹ chỉ có thể cưỡng chế dựa vào các lệnh trừng phạt do riêng quốc gia này áp đặt, bởi ngay cả hệ thống các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt nhất của Liên Hiệp Quốc cũng không bao hàm các tàu có quyền miễn trừ về tài phán.

Vì sao Mỹ không thể điều quân chặn bắt tàu chiến Iran tới Venezuela? Hé lộ chiêu cao tay của Tehran - Ảnh 3.

Vị trí của các tàu Iran. (Ảnh chụp màn hình từ bản tin của Press TV ngày 10/6)

Nếu cố chặn tàu chiến Iran, Mỹ trả giá đắt

Theo FP, Mỹ có thể phớt lờ luật pháp quốc tế, tương tự như những gì Iran thường làm ở vịnh Ba Tư, tuy nhiên, điều này sẽ đi kèm với những cái giá đắt đỏ. Nếu Mỹ không thành công với nỗ lực cưỡng chế của mình trước khi có một phiên tòa quốc tế về vấn đề này, thì Washington sẽ phải chịu thất bại nhục nhã trong khi càng làm cho Iran trở nên táo bạo hơn.

Còn nếu nỗ lực cưỡng chế của Mỹ thành công trong cả hành động và trên phương diện pháp lý thì Washington lại có thể khiến các tàu hải quân của mình gặp nguy hiểm nếu chẳng hạn, Trung Quốc cũng quyết định rằng các tàu hải quân Mỹ cung cấp vũ khí cho Đài Loan vi phạm các lệnh trừng phạt của Trung Quốc trong tương lai.

Nói chung, theo FP, dù thành công hay thất bại thì hành động của Mỹ nhằm trực tiếp chống lại các tàu Iran đang di chuyển qua Đại Tây Dương sẽ làm phức tạp thêm những nỗ lực hướng tới việc đảm bảo lợi ích và vị thế của Mỹ như một nhà bảo vệ trật tự thế giới dựa trên các quy tắc quốc tế.

Theo giới chuyên gia, để ngăn các tàu hải quân Iran tiếp cận Venezuela và thúc đẩy lợi ích của Mỹ, Washington nên sử dụng các biện pháp ngoại giao thay vì vũ lực và khuyến khích các quốc gia dọc tuyến đường từ chối cho phép tàu Iran cập cảng khi nhận được đề nghị của Tehran.

  • 'Bàn tay bí ẩn' sau xung đột Israel - Hamas và cáo buộc đanh thép
  • Báo Israel: 5 triệu người Do Thái đổi mạng 15 triệu người Iran - Tel Aviv sắp bị 'chiếu hết'?
  • QS / Doanh nghiệp & Tiếp thị

    Nguồn: https://doanhnghieptiepthi.vn/vi-sao-my-khong-the-dieu-quan-chan-bat-tau-chien-iran-toi-venezuela-he-lo-chieu-cao-tay-cua-tehran-161211206073000619.htm