Khi Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence thăm Australia cuối tuần này, truyền thông quốc tế chắc hẳn sẽ dõi theo mọi phát biểu của ông M.Pence về chương trình hạt nhân nguy hiểm của Triều Tiên.

Nhưng chuyến thăm Australia của Phó Tổng thống Mỹ M.Pence còn quan trọng bởi một lý do khác, đó là việc ông M.Pence phải tìm cách gây thiện cảm để xoa dịu những lo lắng bên trong hệ thống chính trị Australia xung quanh cách hành xử của tân Tổng thống Mỹ D.Trump. Phe ủng hộ mối quan hệ đồng minh lâu đời Mỹ - Australia tại Canberra cũng như Washington lo ngại rằng phong trào chống “chủ nghĩa D.Trump” có thể biến thành chủ nghĩa bài Mỹ. Một nguồn tin cấp cao tại Washington tiết lộ rằng các thành viên của Ủy ban Đặc biệt về Tình báo Thượng viện Mỹ cũng quan tâm về vấn đề này.

Mối lo ngại trên càng gia tăng sau vụ việc Tổng thống D.Trump đột ngột gác máy trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Australia M.Turnbull hồi cuối tháng 1/2017. Theo tờ The Washington Post, trong cuộc điện đàm này, khi nhắc tới thỏa thuận về người tị nạn mà chính quyền Thủ tướng M.Turnbull và chính quyền Tổng thống mãn nhiệm Barack Obama vừa đạt được, tân Tổng thống D.Trump đã nói rất gay gắt rằng "đây là thỏa thuận tồi tệ nhất từng có". Theo thỏa thuận, Washington đồng ý tiếp nhận hơn 1.200 người tị nạn từ các trại tạm giữ của Australia ở Papua New Guinea và Nauru. Đổi lại, Australia sẽ tiếp nhận người di cư từ El Salvador, Guatemala và Honduras.

Phó Tổng thống Mỹ M.Pence (AFR)
Phó Tổng thống Mỹ M.Pence (AFR)

Đi xa hơn, ông D.Trump còn cáo buộc Australia đang cố gắng xuất khẩu “kẻ đánh bom Boston” tiếp theo. Thậm chí, ông D.Trump cho rằng trong ngày 28/1 ông đã nói chuyện với lãnh đạo của 4 quốc gia, trong đó có Tổng thống Nga V.Putin và cuộc điện đàm với Thủ tướng Australia là "tồi tệ nhất". Kể từ thời điểm đó, chính quyền Tổng thống D.Trump và Quốc hội Mỹ phải nỗ lực hết mình để xoa dịu Canberra.

Khi Ngoại trưởng Australia Julie Bishop tới Washington hồi tháng 2/2017 dự cuộc họp có sự tham dự của 68 lãnh đạo các nước về cuộc chiến chống Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS, Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson đã quyết định để bà Bishop phát biểu chỉ sau Mỹ và Iraq. Trong bức ảnh chung chụp các nhà lãnh đạo dự cuộc họp, người ta thấy bà Bishop được xếp đứng cạnh Ngoại trưởng Rex Tillerson – một vị trí hiếm khi dành cho một quốc gia hạng trung.

Lời quở trách của ông Trump

Tương tự, sau khi biết được việc Tổng thống D.Trump quở trách  Thủ tướng M.Turnbull xung quanh thỏa thuận về người tị nạn, nhiều nghị sỹ Mỹ đã “xếp hàng” để nói chuyện với Đại sứ Australia tại Mỹ Joe Hockey. Nhiều nghị sỹ, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Thượng viện Mỹ về quân đội John McCain, đã công khai chỉ trích ông Trump không tôn trọng mối quan hệ đồng minh thân cận Australia – Mỹ.

Chuyến thăm Australia là một phần trong chuyến công du kéo dài 10 ngày đến châu Á của Phó Tổng thống M.Pence. Tại đây, ông M.Pence – một chính trị gia Đảng Cộng hòa theo đường lối bảo thủ và là người tin tưởng vào các mối quan hệ đồng minh cũng như vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ - sẽ phải tìm cách khôi phục quan hệ giữa chính quyền Tổng thống D.Trump với Australia. Nhà Trắng cho biết Phó Tổng thống M.Pence sẽ đưa theo vợ và hai cô con gái tới thăm các thành viên quân đội Mỹ và Australia, đi thăm một số biểu tượng văn hóa của “xứ sở chuột túi”.  

Sau khi Tổng thống Mỹ D.Trump dùng những lời lẽ gay gắt nhằm vào NATO và Thủ tướng Australia M.Turnbull, Phó Tổng thống M.Pence đang đóng vai trò “người dọn dẹp” chính sách đối ngoại Mỹ. Ông Mike Greeen, cựu cố vấn cấp cao về an ninh châu Á dưới thời Tổng thống Mỹ Georege Bush, cho biết :”Nhiệm vụ số 1 của ông Pence là “san phẳng những gợn lăn tăn” sau cuộc điện đàm sóng gió giữa Tổng thống D.Trump và Thủ tướng M.Turnbull”.

Mức ủng hộ quan hệ đồng minh xuống thấp

Kết quả thăm dò dư luận do Viện nghiên cứu chính sách quốc tế LOWY của Australia công bố tháng 6/2016 cho thấy, tỷ lệ người dân Australia ủng hộ Hiệp ước An ninh Australia – New Zealand – Mỹ xuống tới mức thấp nhất kể từ năm 2007. Số người Australia đồng ý rằng quan hệ đồng minh Mỹ - Australia là rất quan trọng với an ninh Australia cũng giảm 9%, còn lại 71% ủng hộ.

2
Ngoại trưởng Australia đứng cạnh Ngoại trưởng Mỹ (AP)

Sự ủng hộ “lao dốc” ngay cả trước khi ông D.Trump đắc cử Tổng thống Mỹ và diễn ra vào thời điểm mà Tổng thống mãn nhiệm Barack Obama được khá nhiều người Australia ưa thích. Những người làm chính sách đối ngoại Mỹ cũng lưu ý việc Bắc Kinh gây ảnh hưởng ngày càng mạnh đối với Canberra thông qua trao đổi các chuyến thăm cấp cao, tài trợ cho các đảng phái chính trị, các trường đại học ở Australia và qua hợp tác thương mại, đầu tư. Richard Fontaine, Chủ tịch Trung tâm An ninh mới của Mỹ, nói : “ Câu hỏi là liệu rằng sự phụ thuộc kinh tế của Australia vào Trung Quốc có trở thành điểm yếu mà Bắc Kinh có thể lợi dụng để chia rẽ Mỹ và Australia hay không? Tôi nghĩ nhiều khả năng Bắc Kinh sẽ thử điều này”.

Chắc chắn là quan hệ đồng minh Mỹ - Australia vẫn rất chắc chắn và không bị tổn hại quá lớn chỉ vì một cuộc điện đàm giữa nguyên thủ hai nước. Tuy nhiên, một số cựu quan chức chính phủ Mỹ và Australia thừa nhận rằng quan hệ đồng minh Mỹ - Australia đã không được quan tâm đúng mức trong những năm gần đây.

 “Cửa rạn, mái thủng”

 Một cựu quan chức Mỹ so sánh quan hệ Mỹ - Australia như một ngôi nhà với cái móng vững chắc. Tuy nhiên, việc nhà có “cửa rạn, mái thủng” đòi hỏi sự duy tu từ các nhà quản lý. Bà Susan Rice, cựu cố vấn an ninh quốc gia dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama, từng nói với các quan chức Australia rằng Mỹ thấy không cần thiết duy trì các cuộc nói chuyện cấp cao bởi Australia là một đồng minh “ít cần bảo dưỡng”.

Đối với một số người, phát biểu của bà Rice thể hiện Mỹ không thực sự quý trọng mối quan hệ với Australia. Năm 2016, cuộc tham vấn thường niên cấp Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng Australia – Mỹ đã bị hủy bỏ do cuộc tranh cử Tổng thống Mỹ bước vào giai đoạn gay cấn. Khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ash Carter thời chính quyền Tổng thống Obama gửi thư tới tất cả các nước tham gia cuộc chiến chống IS, trong đó có Australia, để yêu cầu trợ giúp thêm, Thủ tướng Australia M.Turnbull đã từ chối dứt khoát yêu cầu “khó coi” này, với lý do Australia đã là nước có đóng góp quân sự lớn thứ hai trong liên minh chống IS.

Từ bối cảnh trên, khi Phó Tổng thống Mỹ M.Pence tới Sydney hội đàm với Thủ tướng M.Turnbull và Ngoại trưởng Julie Bishop, khó có khả năng Washington đòi hỏi được gì nhiều từ Canberra. Các nhà quan sát cho rằng phía Mỹ chỉ kỳ vọng chuyến thăm sẽ tái khẳng định rằng nước Mỹ dưới thời Tổng thống D.Trump vẫn đánh giá cao “người bạn Australia”.

Bạn đang đọc bài viết Vì sao Phó Tổng thống Mỹ thăm Australia? tại chuyên mục Bình luận quốc tế của trang Tin Tức Việt Nam. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư bbt@tintuc.vn
Dương Duy (theo Australian Financial Review) / Ngaynay.vn