Có nhiều nguyên nhân khiến nhiều vụ tai nạn máy bay nghiêm trọng xảy ra ở Indonesia.

50 hành khách và 12 phi hành đoàn, tất cả là người Indonesia đã gặp nạn sau khi máy bay Sriwijaya Air SJ182 rơi xuống biển vào lúc 14 giờ 40 phút chiều ngày 9/1 (giờ địa phương) chỉ sau 4 phút cất cánh từ Thủ đô Jakarta. 

Hiện nguyên nhân gây ra vụ tai nạn máy bay vẫn chưa được xác định. Phi công của chuyến bay được đánh giá là người có kinh nghiệm nhiều năm. Hãng hàng không Sriwijaya Air cũng được nhận xét là có thành tích tương đối tốt và chưa từng xảy ra vụ tai nạn hàng không chết người nào kể khi thành lập vào năm 2003. 

Thảm kịch máy bay mới nhất này là một lời nhắc nhở đầy nghiệt ngã về hàng loạt vụ tai nạn hàng không xảy ra trong hàng chục năm qua, khiến Indonesia trở thành nơi chết chóc nhất của châu Á trong lĩnh vực hàng không.

Một mảnh vỡ của máy bay Sriwijaya Air SJ182 được tìm thấy.

Một mảnh vỡ của máy bay Sriwijaya Air SJ182 được tìm thấy.

Những con số chết chóc

Theo Mạng lưới An toàn Hàng không, Indonesia đã ghi nhận 104 vụ tai nạn và 2.353 trường hợp tử vong liên quan kể từ năm 1945, nhiều nhất ở châu Á. Ấn Độ là quốc gia đứng thứ 2 với 95 vụ tai nạn và 2.379 người chết.

Vì sao Indonesia có nhiều vụ máy bay rơi?

Theo AP, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này được cho là sự kết hợp của các yếu tố kinh tế, xã hội và địa lý. Indonesia là một quốc gia có hàng nghìn hòn đảo với 270 triệu dân. Theo Tổ chức hàng không Dân dụng Quốc tế, lưu lượng hành khách quốc tế tại nước này đã tăng gấp 3 lần từ năm 2005 đến năm 2017. Chỉ riêng trong năm 2019, hàng không Indonesia đã đón tiếp 91,3 triệu hành khách.

Trước nhu cầu đi lại rất lớn này, các hãng hàng không giá rẻ tràn ngập thị trường, cho phép việc di chuyển bằng máy bay trở thành phương thức đi lại phổ biến của nhiều người ở Indonesia trong khi nhiều khu vực tại quốc gia này vẫn chưa có cơ sở hạ tầng giao thông hiệu quả hay an toàn. Bên cạnh đó, theo AP, có rất ít quy định và sự giám sát nghiêm ngặt đối với ngành này.

Nhu cầu đi lại khổng lồ ở Indonesia đã kéo theo việc các ngành hàng không giá rẻ ồ ạt xuất hiện.

Nhu cầu đi lại khổng lồ ở Indonesia đã kéo theo việc các ngành hàng không giá rẻ ồ ạt xuất hiện.

Mỹ đã cấm các hãng vận tải Indonesia hoạt động tại nước này từ năm 2007 đến năm 2016 vì "chưa đạt một hoặc nhiều yêu cầu như chuyên môn kỹ thuật, đào tạo nhân viên, quy trình lưu trữ hồ sơ hoặc điều tra". Liên minh châu Âu cũng có lệnh cấm tương tự từ năm 2007 đến 2018. Hãng hàng không Sriwijaya Air hiện có 53 đường bay, hầu hết là đường bay nội địa còn lại là một số đường bay quốc tế như: Penang, Malaysia và Dili, Timor Leste.

Ngoài ra, thời tiết cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng các chuyến bay. Mưa lớn đã làm trì hoãn việc cất cánh của chuyến bay SJ182 trong nửa tiếng đồng hồ. Máy bay này cũng cất cánh trong điều kiện thời tiết được đánh giá là tương đối xấu. Theo Indian Express, Indonesia là một trong những nơi có tỷ lệ giông bão và sét đánh cao nhất thế giới. Thành phố Bogor của Indonesia đã từng ghi nhận kỷ lục 322 ngày giông bão chỉ trong năm 1988.

Ngoài ra, núi lửa phun trào gây ra những đám tro bụi bay khiến chất lượng không khí bị ảnh hưởng. Vào năm 2019, Bali đã phải hủy bỏ và chuyển hướng nhiều chuyến bay sau khi núi lửa Agung phun trào.

Núi lửa Agung phun trào ở Indonesia.

Núi lửa Agung phun trào ở Indonesia.

Đại dịch Covid-19 cũng có liên quan?

Theo SCMP, đại dịch Covid-19 cũng có thể là nguyên nhân gây ra tai nạn máy bay khi số lượng các chuyến bay bị sụt giảm. Vào tháng 9/2020, cơ quan quản lý an toàn giao thông của Indonesia đã nhấn mạnh trình độ phi công và kinh nghiệm bay là mối quan tâm hàng đầu trong cuộc điều tra về một chiếc Airbus A330 của Lion Air trượt khỏi đường băng sau khi hạ cánh. Người ta phát hiện ra rằng cơ trưởng chỉ vận hành chưa đầy 3 giờ bay trong 90 ngày trước đó còn cơ phó thì đã gác lái từ đầu tháng 2.

Theo Ủy ban ATGT Quốc gia Indonesia những khó khăn từ đại dịch đã làm hạn chế khả năng duy trì, nâng cao năng lực, hiệu quả bay và trau dồi kinh nghiệm của phi công. Nhận định thêm về lý do vì sao phi công có thể làm việc thiếu hiệu quả nếu không bay trong vài tháng, ông Mohan Ranganathan, một cố vấn an toàn hàng không, cho rằng sau khi dừng bay thời gian dài, để có thể lấy lại sự tự tin và linh hoạt trở lại, phi công phải mất khoảng 1 tháng bay thường xuyên.

Phi công trên chuyến bay SJ182.

Phi công trên chuyến bay SJ182.

"Nếu không tập trung, phi công sẽ chậm trễ khi ra quyết định. Trong hàng không, chỉ vài giây là đủ để một chuyến bay gặp tai nạn thảm khốc. Ngoài ra, khi bị hạn chế bay trong thời gian dài, phi công còn bị mất thu nhập, lo lắng công việc hoặc tương lai của hãng bất ổn, dẫn đến việc họ thâm 'stress'. Và khi căng thẳng càng cao, mức độ điều hành bay hiệu quả càng giảm", ông Ranganathan nói.

 Làm sao để cải thiện tình hình?

Dane Williams, giám đốc của Aviation Safety Asia, cho rằng Indonesia cần thắt chặt các tiêu chuẩn an toàn từ việc đảm bảo các tiêu chuẩn tối thiểu, kiểm soát chặt chẽ việc cấp chứng chỉ của các nhà khai thác hàng không cũng như cần đào tạo bài bản hơn các nhân viên của ngành hàng không đặc biệt là đối với phi công.

Một số vụ tai nạn máy bay điển hình ở Indonesia

2018: Một chiếc Boeing 737 MAX của Lion Air lao xuống biển Java ngay sau khi cất cánh từ Sân bay Quốc tế Soekarno-Hatta của Jakarta, khiến 189 hành khách và phi hành đoàn thiệt mạng.

2015: Một máy bay quân sự của Indonesia đâm vào một khu dân cư ở Medan vào tháng 6, giết chết hơn 140 người trong đó gồm 122 người ở trong khoang máy bay và ít nhất 20 người trên mặt đất.

2014: Một chiếc Airbus A320 của AirAsia, trên đường từ Surabaya đến Singapore, lao xuống biển Java, khiến tất cả 162 người trên máy bay thiệt mạng.

2007: Vào ngày đầu năm mới, một chiếc Boeing 737-400 của Adam Air lao xuống biển ngoài khơi đảo Sulawesi, sau khi cất cánh từ Surabaya, 102 hành khách và phi hành đoàn không một ai sống sót.

2005: Một chiếc máy bay của Hãng hàng không Mandala bay về phía Jakarta lao xuống một khu dân cư ở Medan, giết chết ít nhất 150 người bao gồm cả hành khách, phi hành đoàn và những người trên mặt đất.

1997: Indonesia gặp phải vụ tai nạn hàng không tồi tệ nhất khi một chiếc Airbus A300 của Garuda Indonesia rơi ở Medan, khiến tất cả 234 người trên máy bay thiệt mạng. Cùng năm đó, một chuyến bay của Silk Air trên đường từ Jakarta đến Singapore đã đâm xuống một con sông gần thành phố Palembang của Indonesia, khiến 104 người thiệt mạng trong một vụ phi công bị cáo buộc giết người - tự sát.

Nguồn: SCMP, AP