Thông thường, sau khi được chôn cất chỉ một thời gian ngắn là thi thể đã bị phân hủy. Thế nhưng, trong lịch sử Việt Nam có rất nhiều trường hợp thi thể đã chết, thậm chí đã bị phân hủy, bốc mùi hôi thối nhưng sau một thời gian dài, hài cốt vẫn còn nguyên vẹn. Vì sao lại như vậy?

Trải qua hàng nghìn năm nhiều xác ướp của người Việt trong các mộ cổ vẫn còn nguyên vẹn, thậm chí các khớp xương còn co duỗi được... hé lộ những bí thuật ướp xác từ ngàn xưa không thua kém gì thế giới.

Hàng loạt xác ướp bí ẩn khắp cả nước

Ở Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Lân Cường, Phó Tổng thư ký Hội Khảo cổ học Việt Nam cho biết trên VietnamNet, đến nay ở nước ta có khoảng trên 100 ngôi mộ hợp chất. Nhiều ngôi mộ trong số đó sau khi khai quật đã phát hiện thấy nhiều xác ướp chưa phân hủy. 

Việc tìm thấy và khai quật ngôi mộ của vua Lê Dụ Tông (1679-1731) vào năm 1964 đã làm chấn động trong ngành khảo cổ và sử học nước ta đương thời. Khi nắp quan tài được mở, các nhà khảo cổ học đã ghi nhận xác một người đàn ông cao 1,49m và trông như một người gầy ốm mới chết. Khác với nhiều xác ướp bụng lép, bụng vua Lê Dụ Tông hơi phồng, khi ấn vào thấy ít nước chảy ra. Một điều kỳ lạ là các khớp xương của xác ướp này vẫn còn có thể co, duỗi mềm mại và nhiều vùng da thịt vẫn còn có thể đàn hồi tốt.

Khai quật mộ cổ vua Lê Dụ Tông, thi hài vẫn còn nguyên vẹn khiến nhiều người kinh ngạc. Ảnh: Tiền Phong.

Khai quật mộ cổ vua Lê Dụ Tông, thi hài vẫn còn nguyên vẹn khiến nhiều người kinh ngạc. Ảnh: Tiền Phong.

Mộ cổ Vân Cát nằm trong gò đất của thôn Vân Cát, xã Kim Thái, huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định được khai quật vào tháng 11/1968 là một trong những ngôi mộ tiêu biểu cho thuật ướp xác ở nước ta. Chủ nhân của ngôi mộ là bà Phạm Thị Đằng, vợ của quan thượng thư Đặng Đình Tướng (1665-1735). Khi mở nắp quan tài là một người phụ nữ như đang say ngủ, lòng quan tài bốc mùi thơm thảo mộc thoang thoảng. Gương mặt bà vẫn mịn màng, thanh thoát nét đài các, dịu dàng. Điều làm cho các nhà khảo cổ kinh ngạc là khi mới mở nắp quan tài, làn da toàn thân thi hài này vẫn trắng mịn, các khớp xương vẫn có thể co duỗi một cách dễ dàng. Đặc biệt, hốc mắt vẫn còn lòng đen, trắng.

Năm 1994, ngôi mộ bà Nguyễn Thị Hiệu khu vực Xóm Cải, quận 5, TP.HCM khai quật cũng khiến nhiều nhà khảo cổ học kinh ngạc. Theo thông tin trên báo Người Lao Động, xác ướp của bà còn nguyên vẹn, hầu như các vật dụng tùy táng vẫn còn nguyên, kể cả đồ gấm tơ lụa. Các nhà khảo cổ cho biết khi nắp quan tài mở ra, một mùi hương đặc biệt xông lên, các vật dụng chôn theo cũng được tẩm loại hương đặc biệt này. Có thể chính hương liệu đặc biệt này được sử dụng như một chất diệt khuẩn và giữ cho thi thể người chết còn nguyên vẹn suốt hàng trăm năm.

Thông tin trên trang Khoa học, theo các tài liệu khảo cổ học, ngôi mộ đầu tiên có xác ướp được giữ nguyên là ngôi mộ ở xã Dân Lực, Nông Cống (Thanh Hóa) vào năm 1958. Các nhà khảo cổ xác định, đây là mộ của bà phi dòng họ Trịnh. Sau đó một thời gian, tiếp tục phát hiện các mộ xác ướp ở Hoằng Đức (Thanh Hóa), ngôi mộ Vân Cát (Nam Hà) của bà Phạm Thị Nguyên Chân, ngôi mộ ở Vụ Bản của Phu nhân Trần Quý Thị, ngôi mộ Ứng quận công phu nhân Bùi Thị Khang.

Dạng mộ xác ướp, từ những năm 50 đến những năm 70 còn khai quật mộ Đinh Văn Tả cùng 2 bà vợ ở Hàm Giang, Cẩm Giàng (Hải Hưng cũ), mộ thiếu phụ khoảng 20 tuổi ở Thụy Anh, Thái Bình; mộ của một hoạn quan ở Thanh Liêm, Hà Nam.

Ngoài ra còn phát hiện gần 30 mộ hợp chất khác, chưa khai quật như mộ Trịnh quận công Hoàng Công Kỳ ở Quỳnh Côi, Thái Bình, mộ vua Lê Uy Mục (Hà Bắc), mộ tổng trấn Vũ Duy Chức cùng vợ ở Nam Trực, Nam Hà. Tất cả các ngôi mộ xác ướp đều vào thời nhà Lê - Nguyễn.

Thi hài cụ Nguyễn Thị Hiệu và các vật dụng tùy táng vẫn còn nguyên. Ảnh: Ngôi sao.

Thi hài cụ Nguyễn Thị Hiệu và các vật dụng tùy táng vẫn còn nguyên. Ảnh: Ngôi sao.

Những xác ướp trong các ngôi mộ cổ luôn ẩn chứa bí mật, thu hút sự quan tâm của không chỉ các nhà khảo cổ, những người nghiên cứu khoa học mà cả những người dân sống xung quanh những ngôi mộ cổ khi biết đến sự tồn tại đặc biệt này. PGS.TS Phạm Đức Mạnh, Trưởng bộ môn Khảo cổ học khoa Lịch sử, đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM) cho hay trên báo Đời sống & Pháp luật: "Xác ướp ở Việt Nam hiện nay không nhiều, tuy nhiên, mỗi xác ướp đều ẩn chứa trong đó nhiều bí ẩn và những thông điệp từ quá khứ rất khó giải mã. Nhiều xác ướp khi được khai quật vẫn chưa xác định được danh tính, nhưng xung quanh đó có vô vàn những giai thoại ly kỳ.

Đi tìm lời giải sau hàng chục năm hài cốt vẫn còn nguyên?

Để bảo vệ xác ướp không bị thối rữa sau hàng trăm năm, người xưa thường phải kết hợp giữa kỹ thuật kết cấu xây dựng ngoài quách gắn với kỹ thuật ướp xác trong quan, hướng tới một môi trường khử trùng tốt. Điều này được chứng minh ở việc cấu tạo của các ngôi mộ gần như giống nhau: Có gò mộ, phía ngoài là quách tam hợp, phía trong là quách gỗ rồi mới tới quan tài. Với kỹ thuật này tạo nên sự cách biệt ổn định bên trong và bên ngoài mộ hình thành khoảng không gian hẹp kín bên trong để giữ thi thể được tốt nhất.

Thông tin trên Dân Việt, theo tài liệu của cố giáo sư, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp qua nghiên cứu thi hài vua Lê Dụ Tông đã ghi lại: Dầu thông đã được đổ nhiều vào trong quan tài nên khi mở ra thấy chăn bông, vải niệm, áo mặc, giấy bản đẫm dầu và mỡ. Chất thơm ngấm vào da, và qua da vào các tạng nên sực mùi thơm… Ngay thi hài vua cũng nhớp nháp dầu thông. Chính loại dầu thân mộc này là một yếu tố quan trọng góp phần bảo quản được xác tiền nhân. Thậm chí những miếng trầu, cau chôn theo hàng trăm năm còn xanh tươi như vẫn có thể dùng được.

Dầu thông là nguyên liệu được nhiều người Việt cổ dùng ướp xác. Ảnh: VietQ.

Dầu thông là nguyên liệu được nhiều người Việt cổ dùng ướp xác. Ảnh: VietQ.

Còn theo nghiên cứu của cố giáo sư Đỗ Văn Ninh, việc xử lý thi hài rất quan trọng để giữ xác. Người xưa thường quản xác rất lâu trước khi chôn nên rất chú trọng việc chống thối rữa. Ngoài dầu thông được đổ vào quan tài, người sắp qua đời thường được uống thuốc "hồi dương" có quế nóng để giúp tăng tuần hoàn máu. Sau đó lại dùng rượu quế để tắm rửa cho người mất cũng như làm sạch được phần nào trong và ngoài thi hài để giảm sự phân hủy do vi khuẩn. Đặc biệt, khi nhập liệm người xưa thường chèn nhiều chăn, gối, quần áo, giấy bản, bông vào quan tài có rải gạo rang, chè khô bên dưới. Ngoài ý nghĩa tùy táng mang về thế giới bên kia, các thứ này còn hút ẩm và đẩy không khí ra ngoài để hạn chế môi trường vi khuẩn hại xác. Thậm chí trước khi nhập liệm, người ta còn đốt nến trong quan tài như là một lễ thức, nhưng cũng góp phần tạo môi trường chân không và sát khuẩn.

Ngoài kỹ thuật xử lý xác và phần quách, gỗ quan tài cũng rất quan trọng. Theo thông tin trên trang Khoa học, quan tài dùng để giữ xác còn nguyên vẹn sử dụng gỗ Ngọc Am, tên thường dùng là Hoàng Đàn rủ, ở Trung Quốc gọi là Bách Mộc. Cây Bách Mộc ở Trung Quốc có nhiều, phân bổ ở các tỉnh như Quế Châu, Hồ Nam, Trùng Khánh. Tại Việt Nam, cây Bách Mộc chỉ có rải rác ở Hà Giang, trên độ cao khoảng 2000m. Theo các nhà khoa học, loài cây này ở Việt Nam đã tuyệt chủng.

Như vậy theo lý giải của các nhà khoa học, có thể thấy kỹ thuật ướp xác của người xưa chủ yếu dựa vào việc diệt các loại vi khuẩn chuyên hủy chất hữu cơ. Tuy nhiên bí mật về những xác ướp này luôn đi kèm với những truyền thuyết và thông điệp từ quá khứ, tạo nên những thách thức cho hậu thế trong những cuộc kiếm tìm và giải mã. Và chính điều đó giúp cho chúng ta có được một góc nhìn sống động về lịch sử.

  • Bí mật xác ướp đặc biệt nhất thế giới có hộ chiếu
  • Sự thật về xác ướp 2.300 tuổi của người phụ nữ với đôi mắt mở trừng đáng sợ
  • PV (Tổng hợp) / Tin Nhanh Online