Khi người mới mất được lập bàn thờ để gia đình thờ cúng. Tuy nhiên, lúc đó bàn thờ vong lại không được đặt cùng vị trí với bàn thờ gia tiên. Vì sao lại như vậy?

Bàn thờ vong không được thờ chung với bàn thờ gia tiên

Đối với người Việt Nam, việc thờ cúng người đã mất rất quan trọng và linh thiêng, bởi khác với suy nghĩ của người phương Tây "người chết là lên thiên đường", thì theo quan niệm của mỗi người Việt Nam, chúng ta xem cái chết là điều vô cùng buồn thương, đau xót. Những người thân ra đi là nỗi đau to lớn không thể nào bù đắp nổi. Trong lễ tang truyền thống của người Việt Nam, có nhiều phong tục với các ý nghĩa riêng, mà một trong số đó là tục lập bàn thờ vong cho người mất.

Thờ cúng người đã mất rất quan trọng đối với người Việt. Ảnh minh họa: Đồ thờ Sơn Đồng

Thờ cúng người đã mất rất quan trọng đối với người Việt. Ảnh minh họa: Đồ thờ Sơn Đồng

Những người mới mất thường sẽ chưa được thờ chung với tổ tiên mà được lập một bàn thờ riêng tại gian thờ hoặc gian nhà ngang. Bởi vì trong vòng 100 ngày tính từ ngày bắt đầu an táng xong, người nhà đều thắp hương với cơm canh trước khi gia đình ăn cơm để mời người mới mất thụ hưởng, bởi có quan niệm vào thời gian này, linh hồn người chết "hồn vía còn nặng" chưa thể siêu thoát được, còn quyến luyến người thân nên vẫn luẩn quẩn xung quanh nhà. Những người sống cũng làm việc này bởi không muốn tin vào sự thật là họ vừa mới mất đi một người thân, làm như vậy để dịu bớt phần nào nỗi buồn. Nhưng có nơi chỉ cúng cơm đến 49 ngày (tức lễ chung thất).

2-3 năm sau khi người mới mất được bốc mộ bát nhang, họ sẽ được rước lên bàn thờ tổ tiên. Sau lễ trừ phục (còn gọi là đàm tế) thì bàn thờ người mới mất sẽ được loại bỏ cùng những đồ thờ riêng, đưa ảnh chân dung và bát nhang lên, đặt ở hàng dưới của bàn thờ tổ tiên. Trường hợp gia đình không có bàn thờ tổ tiên thì sẽ vẫn giữ lại như cũ, chỉ cần yết cáo tổ tiên lên bàn thờ tổ. Tuy nhiên, có nơi chỉ cúng cơm đến 49 ngày (tức lễ chung thất) là đã làm lễ chuyển bàn thờ vong lên bàn thờ tổ tiên.

Bàn thờ vong khi mới mất không được thờ chung ở bàn thờ gia tiên. Ảnh minh họa: Đúc đồng Bảo Long

Bàn thờ vong khi mới mất không được thờ chung ở bàn thờ gia tiên. Ảnh minh họa: Đúc đồng Bảo Long

Theo Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam của tác giả Tân Việt, NXB Văn hoá dân tộc, Hà Nội 2001 có viết,  sau 2 năm chọn một ngày tốt trong vòng ba tháng dư ai để làm lễ trừ phục. Trừ phục gồm 3 lễ: Lễ sửa mộ, đắp mộ thành mộ tròn; lễ đàm tế cất khăn tang, hủy đốt các thứ thuộc phần lễ tang; rước linh vị vào bàn thờ chính, bỏ bàn thờ tang, thu cất các bức trướng, câu đối viếng.

Sách Thọ Mai Gia Lễ do cư sĩ Hồ Sĩ Tân ghi chép lại cũng nói rất rõ về lễ trừ phục, trong đó đối với lễ rước linh vị vào chính điện và yết cáo tổ tiên, chúng ta cần chép sẵn linh vị mới, phủ giấy hay vải đỏ, khi đàm tế ở bàn thờ tang xong thì đốt linh vị cũ cùng với băng đen ở quanh khung ảnh và văn tế. Sau đó rước linh vị, bát hương và chân dung (nếu có) đưa lên bàn thờ chính, đặt ở hàng dưới. Trường hợp nhà con thứ không thờ gia tiên bậc cao hơn thì vẫn để nguyên bàn thờ như cũ, không phải chuyển bàn thờ mà chỉ cần yết cáo gia thần và yết cáo tổ tiên ở nhà thờ tổ.

Lập bàn thờ vong như thế nào để tránh phạm phải những điều cấm kỵ

Trước khi tiến hành lập bàn thờ vong, gia đình cần chuẩn bị đầy đủ những đồ dùng cần thiết như sau: 

- Bàn thờ nhỏ, vừa đủ để bày trí tất cả đồ đạc.

- Bát hương, nhang đèn, bình hoa, di ảnh hoặc bài vị người mất, trái cây, nến, rượu, 5 bát nước, đèn đốt dầu,…

Trong trường hợp không hiểu rõ, lo sợ việc chuẩn bị không chu đáo, gia đình có thể nhờ đến sự trợ giúp của các thầy cúng, nhà lễ tang. Hiện nay, để thuận tiện cũng như để chuẩn bị chu đáo và đầy đủ nhất cho tang lễ người thân, nhiều gia đình sẽ liên hệ đến các dịch vụ làm tang lễ trọn gói. Các dịch vụ này sẽ cung cấp đầy đủ đồ dùng cần thiết cũng như tổ chức tang lễ sao cho thật chỉn chu, tiết kiệm thời gian mà vẫn đáp ứng được nhu cầu của gia đình.

Thông tin chỉ mang tính chất tham khảo!